صفحه‌اصلی مقالات مروری بر یك جنجال سیاسی به عنوان «نوار آیت»
 

مروری بر یك جنجال سیاسی به عنوان «نوار آیت»

مروری بر یك جنجال سیاسی به عنوان «نوار آیت»
سنـــــــــد افتخــــار
علت این اعمال دو چیز است، یكی اینكه می خواهند قانون اساسی را كه من تلاش كردم در مجلس خبرگان از صورت غربی به صورت اسلامی درآوردم بی اعتبار سازند و دوم اینكه چون من باعث به تصویب رسیدن اصل ولایت فقیه هستم می خواهند از من انتقام بگیرند
 «اطلاع یافتیم كه دكتر حسن آیت در صحبت هایی كه نوار آن به دست آمده است علیه بنی صدر به فعالیت های
مخفیانه ای مشغول است و قصد آن را دارد كه بنی صدر را به هر نحو كه شده ناكام كند»
اینها عباراتی است كه روزنامه انقلاب اسلامی، سخنگوی مكتوب ابوالحسن بنی صدر در 28 خرداد ماه 1359 در ابتدای گزارش ویژه خود نوشت و در ادامه نیز مدعی طراحی كودتا برای سقوط بنی صدر از سوی سید حسن آیت شد. بر پایه این گزارش فردی كه تحت عنوان دانشجو نزد آیت می رود، در گفت‌وگویی محرمانه اوضاع كشور را با وی در میان می گذارد و در ادامه، مواضع آیت علیه بنی صدر در این جلسه خصوصی را ضبط نموده و با در اختیار قرار دادن صدای ضبط شده او به روزنامه انقلاب اسلامی، در صدد تخطئه شخصیت سید حسن آیت برمی آید. آیت كه از مخالفین اصلی و نشانه دار بنی صدر در سالهای نخست انقلاب به شمار می رفت، در این گفت وگوی محرمانه، غافل از آنكه سخنان وی ضبط می شود و بعدها به طور گسترده پخش خواهد شد مواضع جالبی را علیه بنی صدر اتخاذ می كند. مواضعی كه شاید در آن برهه كمی باور ناپذیر بود اما گذشت یك سال از زمان انتشار نوار ضبط شده سخنان آیت، از عمق بصیرت و دید عمیق او در مسائل آن دوره پرده برداشت. كما اینكه شاید در سال 58 كه سید حسن آیت یكی از مدافعان سرسخت گنجاندن اصل «ولایت فقیه» در قانون اساسی بود، كمتر كسی در آن برهه از عمق این حركت و تیزبینی خاص آیت آگاه بود تا اینكه سه دهه گذر زمان پس از آن مقطع به خوبی نشان داد، رمز عبور و ضامن اجرای حفظ انقلاب، جز حاكمیت ولی فقیه و استحكام پایه های آن در قانون اساسی بدیلی نداشته و ندارد. اگرچه انتشار سخنان محرمانه آیت به صورت سانسور شده و گزینشی از سوی روزنامه انقلاب اسلامی منتشر شد اما آیت با قبول كلیت صحبت های خویش و البته اشاره به غیراخلاقی بودن حركت مذكور از سوی حامیان
بنی صدر و انتشار گزینش شده سخنان خود، عملاً پای حرفهای خود ایستاد و شاید هیچ چیز مانند گذشت زمان نمی توانست از اوج بصیرت نافذ سید حسن آیت و سخنان وی پرده بردارد. در ابتدای این نوار، آیت از لزوم اسلامی كردن دانشگاه ها و تصفیه اساتید غیر اسلامی و نقش دانشجویان در پیشبرد این امر مهم سخن می گوید: «اینكه الان استادهای غیراسلامی باید تصفیه شوند این زمزمه ای است كه باید از پایین سرو صدایش بلند شود. ما استاد غیراسلامی نمی خواهیم» آیت در ادامه از قبل انقلاب و برهه ای سخن می گوید كه عده ای تصور می كردند بنی صدر و دیگر همفكران ملی-مذهبی اش انقلابی هستند و می شود با آنها همكاری داشت اما بعد انقلاب مشخص شد چنین چیزی فقط یك توهم بوده است: «حتی موقعی كه داشتیم حزب جمهوری را علناً پایه گذاری می كردیم، قبل از انقلاب خب اینها فكر می كردند پیمان، بازرگان، بنی صدر، سنجابی و مدنی همه قابل همكاری هستند حتی مطرح می كردند حاج سید جوادی ... من از همان اول گفتم اینها نمی توانند با شما همكاری كنند. اگر دعوتشان كنید به همكاری بیایند، كار را از دست شما می گیرند و خراب می كنند و نمی گذارند ولی اینها قابل فهم نبود اما به تدریج یك مقداری آمدیم پیش و برای اینها روشن شد ... به گوش بنی صدر و دوستانش هم رسید كه من این حرفها را زده ام یعنی حریفشان را می شناسند لذا از همان اول هم سیاستش این بود كه من را بكوبد» آیت در ادامه سخنانش از نقشه های بنی صدر و همراهان وی برای تلاش جهت قطب سازی در برابر امام خمینی (ره) سخن
می گوید و به پیش نویس قانون اساسی كه در آن سخنی از ولایت فقیه به میان نیامده بود اشاره می كند: «اگر آن پیش نویس را كه آنها (سحابی) درست كرده بودند، اگر آن تصویب می شد اصلاً انقلاب از بین رفته بود. الان بنی صدر رئیس جمهور بود و رئیس جمهور هم همه كاره. هم می توانست مجلس را منحل كند هم دادگستری و قضاتش را منصوب می كرد هم ارتش را زیر فرماندهی داشت. همه چیز زیر نظرش بود (اما در تغییر پیش نویس قانون اساسی) ما آمدیم فرمانده كل قوا را داده ایم به رهبر ... بنی صدر تلاش می كند ولی چیزی (اختیاری) ندارد»
آیت در بخش دیگری از سخنانش از ریزش پایگاه اجتماعی بنی صدر در میان اقشار مختلف مردم سخن می گوید و اینكه نخبگان و توده های مردم به شدت از وی رویگردان شده اند. وی به حمایت های شدید مجاهدین خلق و گروهك های زاویه‌دار با امام (ره) از بنی صدر و حمایت متقابل رئیس جمهور از آنها نیز اشاره می كند و از اقلیت بودن آنها در میان توده های مردمی می گوید، ادعایی كه همواره مورد تكذیب و عكس العمل شدید حامیان بنی صدر قرار می گرفت و حتی خود بنی صدر نیز بارها عكس این ادعا را مطرح می نمود اما با گذشت یك سال پس از صحبت های آیت در این زمینه و فرار بنی صدر از كشور، رسماً ادعاهای آیت رنگ واقعیت به خود گرفت. او در ادامه سخنانش از حماقت بنی صدر و حامیانش نیز اینطور می گوید: «آنها ضعفشان و حماقتشان اینجاست كه جلوی امام ایستاده اند» و در ادامه از ضرورت میدان دادن به آنها برای نشان دادن خودشان سخن می گوید: «به اینها باید میدان داده شود ... حالا بگذارید ایشان (بنی صدر) هرچه بیشتر تاخت و تاز كند و این بهتر است اگر یكجا جلویش بایستی یكی از زرنگی هایش این است كه خودش را زودتر هماهنگ می كند. فوری می پرد روی موج»اما شاید یكی از جنجالی ترین سخنان سید حسن آیت در این نوار ضبط شده آنجایی است كه وی از قریب الوقوع بودن انقلاب فرهنگی در دانشگاه های كشور سخن به میان می آورد و در ادامه مدعی می شود كه «بابای بنی صدر» هم نمی تواند در این زمینه مقابله كند. آیت می گوید: «بزودی موج عوض می شود و به بچه ها (انجمن اسلامی دانشجویان دانشگاه تبریز كه دانشگاه را در اشغال خود نگه داشته اند) بگویید كه قرص و محكم باشند و ترس نداشته باشند. دانشگاه ها بعد از 14 خرداد (به خاطر انقلاب فرهنگی) تعطیل می شود و بعد ما برنامه ای خواهیم داشت و بابای بنی صدر هم نمی تواند روی این برنامه كار كند. حتی ترتیبی داده شده كه برخلاف دفعه قبل نمی تواند بیاید مقاومت كند، ظاهراً هم همراه می شود» پس از انتشار این سخنان، روزنامه انقلاب اسلامی یك روز بعد و در 29 خردادماه 59 متن پیاده شده نوار دوم را نیز منتشر ساخت. در ابتدای این نوار، آیت از ضربات بنی صدر به پیكره ارتش و درگیر شدن سپاه در منازعات با بنی صدر می گوید. آیت در ادامه ادعایی می كند كه در آن مقطع برای وی بسیار گران تمام می شود، ادعایی كه البته گذر زمان صحت آن را نشان داد: «خودش (بنی صدر) زود دارد خودش را به طرف نابودی پیش می برد ... اگر بخواهد راه كج برود خودش را ساقط می كند، ما كوشش می كنیم به آن حادی نشود كارش فعلاً كه ساقط بشود اما اگر هم حاد شد باید آمادگی داشته باشیم در هر لحظه كه جلویش را بگیریم ... ما باید كارمان را بكنیم اتفاقاً در مجلس كاری كه می كنیم كه بتوانیم همین كار را بكنیم، این است كه نگذاریم بنی صدر از چارچوب قانون خارج بشود. او حالا تلاش می كند تا حالا هم تلاش كرده ولی نتوانسته است» آیت در بخش دیگری از صحبت‌هایش، بنی صدر را خطری برای انقلاب توصیف می كند: «بنی صدر یك خطر است برای انقلاب و باید این خطر را یك جوری خنثی كرد ... البته این كه می گویم خطر است، بنی صدر خودش آدم نقشه كش و آدم زرنگی نیست. بر خلاف تصور و دلیلش هم همین عملیاتی است كه تا به حال انجام داده، اكثراً به ضررش است منتها خوب یك زرنگی دارد كه زود انعطاف پذیر است و خودش را هماهنگ با جریان نشان می دهد ... اما فرصت زیادی نمی تواند دوام پیدا كند و بالاخره دستش رو می شود، من فكر می كنم با مجلس هم خواه ناخواه درگیری خواهد داشت. اول نه، ممكن است كه اول مجلس زیاد مخالف نباشد چون حالا رئیس جمهور است ماها هم حمایت كنیم ولی آنقدر كج سلیقه است كه درگیری قطعی است.» آیت در ادامه به هم‌نشینی‌های بنی صدر و مجاهدین خلق اشاره می كند و همین امر را موجب «خرد شدن بنی صدر» در آینده می داند. وی به ناكارآمدی های بنی صدر و دشمنی های عریان او با خودش نیز اشاره كوتاهی می‌كند و از لزوم آگاه ساختن مردم نسبت به خطر شخصیت بنی صدر سخن می گوید. اما در ادامه تعبیری تاریخی از فضای آن روزگار دارد. تعبیری كه نه تنها 3 دهه قبل كه شاید در هر مقطعی از تاریخ انقلاب عینیت داشته و بكارگیری این تعابیر از سوی سید حسن آیت جز دقت وی در تحلیل اوضاع آن روزگار، پیام دیگری ندارد: «من یك چیزی اخیراً شروع كردم به نوشتن كه باید تمامش كنم. تا بنویسم كمی وقت می گیرد تا شما عمل كنید و آن این است كه ما یك خطوط اصلی داریم كه مال استعمار است كه خط مشی مشخص امریكایی دارد و معلوم است كه آنها كه وارد سیاست هستند می دانید، آنها در خط امریكا كار می كنند، یك خط مشخص هم، انگلیسی داریم یك خط مشخص هم روسی داریم، اما در ازای هر كدام از این خطهای مشخص، هفت هشت، ده تا خط بدلی انقلابی داریم. این خطهای بدلی را باید بر ملا كنیم و فرمولش را بگذاریمُ (مردم) بفهمند كه بنی صدر هم خط بدلی است یا نمی دانم فلان شخص بدلی است. این را اتفاقاً من تهیه كرده و فكر می‌كنم كه چندتا سخنرانی هم در آن هست منتها بدون اسم بنی صدر، بدون اسم بازرگان. باید اول این مفهوم را ایجاد (كنیم) كه ما خطوط بدلی داریم» همانطور كه اشاره شد، سید حسن آیت با شهامت تمام حرفهای خود در این زمینه را پذیرفت اما از مشی غیر اخلاقی مخالفینش در این زمینه و تقطیع و تحریف گسترده سخنان منتشره شده اش به شدت گلایه كرد. آیت چندی بعد در مصاحبه ای مطبوعاتی كه در محل حزب جمهوری برگزار شد ضمن اشاره به برخی تحریف های سخنان وی در متن پیاده شده از نوار، گفت: « بسیاری از قسمت های این دو نوار تحریف شده است، سانسور شده و به طور ناقص در روزنامه انقلاب اسلامی كه كینه ای دیرینه با من دارد منتشر شده است» اما در ادامه، سخنانش در این رابطه را «سند افتخار خویش» دانست: «این نوارها سند افتخار من است» آیت در ادامه به نكته بسیار مهمی اشاره می كند و علت تمام كینه توزی های علیه خویش را تلاش وی در مجلس خبرگان اساسی جهت اسلامی كردن قانون اساسی و گنجاندن اصل ولایت فقیه در آن می داند: «علت این اعمال دو چیز است، یكی اینكه می خواهند قانون اساسی را كه من تلاش كردم در مجلس خبرگان از صورت غربی به صورت اسلامی درآوردم بی اعتبار سازند و دوم اینكه چون من باعث به تصویب رسیدن اصل ولایت فقیه هستم می خواهند از من انتقام بگیرند» در نهایت، گذشت یك سال زمان برای اثبات بسیاری از ادعاهای آیت كفایت نمود. خرداد ماه 1360 فرا رسید و بنی صدر و مجاهدین خلق رسماً در برابر امام و مردم ایستادند و پس از اردوكشی های خیابانی و به قتل رساندن تعداد زیادی از نیروهای سپاه، بسیج و مردم بیگناه و آتش زدن ده ها دستگاه اتوبوس، مینی بوس، موتوسیكلت و ... وارد فاز مبارزه مسلحانه با جمهوری اسلامی گشتند.ابوالحسن بنی صدر نیز به همراه مسعود رجوی در 7 مردادماه با لباس زنانه از كشور فرار كردند و دقیقاً 7 روز بعد، یعنی در 14 مردادماه، روزی كه قرار بود میرحسین موسوی جهت تصدی وزارت امورخارجه از مجلس رأی اعتماد بگیرد، سید حسن آیت با بیش از 60 گلوله ترور شد.بدین ترتیب با گذشت 29 سال از شهادت سید حسن آیت و تمامی ابهامات موجود پیرامون اسناد به سرقت رفته از وی در روز ترور، آنچه كه همچنان خود را نشان می دهد بصیرت نافذ و شخصیت استثنایی اوست. نكته ای كه خود وی نیز تا پیش از شهادتش از آن خبر داده بود: «آنها شاید بتوانند جسم مرا ترور كنند ولی هرگز نمی‌توانند شخصیت مرا ترور كنند»
 منبع: ویژه نامه رمز عبور 2